Với lịch sử vẻ vang 1900 năm truyền bá sinh hoạt Việt Nam, trong số ấy có hai tiến trình chiếm vị thế độc tôn là Hậu Lê (1428 – 1527) và Nguyễn sơ (1802 – 1883), Nho giáo vẫn tác động trẻ trung và tràn đầy năng lượng đến văn hóa Việt Nam. Nho giáo tác động ảnh hưởng chủ yếu đuối đến các giai cấp, lứa tuổi trên trong xóm hội, dẫu vậy không in sâu bén rễ vào các giai cấp, thế hệ dưới. Đối với văn hóa truyền thống tinh thần, Nho giáo đóng góp phần làm có mặt dòng văn hóa quan phương chủ yếu thống, lân cận dòng văn hóa dân gian thêm với ý thức tộc người, làm nên cốt lõi của văn hóa tộc người. Nho giáo có tác dụng cho văn hóa tinh thần của nước ta thời trung đại bị Hán hóa một trong những phần đáng kể, bên cạnh đó kìm hãm, gây hại mang đến nền văn hóa truyền thống lịch sử của Việt Nam, cả trong nghành nghề văn hóa lòng tin lẫn văn hóa truyền thống vật chất. đạo nho càng đạt tới mức tột đỉnh oai quyền thì non sông Việt nam càng suy yếu, văn hóa nước ta càng suy thoái. Với cuối cùng, trước nạn vong quốc thời điểm cuối thế kỷ XIX, Nho giáo sẽ bất lực và tàn lụi.

Bạn đang xem: Ảnh hưởng của nho giáo đến văn hóa việt nam


1. Đặt vấn đề


Hơn một trăm năm qua kể từ lúc Nho giáo suy vong, vụ việc Nho giáo trong văn hóa việt nam đã được bàn nhiều. Các nhà nghiên cứu và phân tích Nho giáo thời xưa có Phan Bội Châu, nai lưng Trọng Kim, Đào Duy Anh, Dương Quảng Hàm, Ngô tất Tố, Nguyễn Duy Cần, Kim Định… cách đây không lâu hơn có Cao Xuân Huy, trần Văn Giàu, trằn Đình Hượu, quang quẻ Đạm, Trịnh Doãn Chính,… Nhưng phần nhiều các nghiên cứu và phân tích ấy đông đảo đứng ở các điểm chú ý triết học tập hoặc sử học, văn học; và những khía cạnh được nói nhiều vẫn luôn là tư tưởng, giáo dục, văn học của Nho giáo và Nho giáo Việt Nam. Khía cạnh không được bàn nhiều là tính năng thực tiễn của Nho giáo so với văn hóa Việt Nam, tức là Nho giáo hiện tại thực cùng quan hệ shop của nó đối với văn hóa Việt Nam. Một vấn đề văn hóa truyền thống thực tiễn như vậy hoàn toàn có thể được để mắt tới từ góc nhìn Văn hóa học.

Để tiếp cận sự việc này, công ty chúng tôi vận dụng kim chỉ nan về hệ thống văn hóa. Theo đó, shop chúng tôi xem văn hóa tộc người là một trong hệ thống bao hàm ba nguyên tố là cửa hàng văn hóa, vận động văn hóa và đặc thù văn hóa. Trong tía yếu tố đó, đóng vai trò trung trung tâm của toàn hệ thống là đơn vị văn hóa, tức bạn dạng thân tộc người. Còn vận động văn hóa, bao hàm các lĩnh vực vận động thực tiễn khác nhau của công ty thể văn hóa được quy trực thuộc vào nhì nhóm: văn hóa truyền thống vật thể (cũng call là văn hóa truyền thống vật chất), và văn hóa phi trang bị thể (cũng điện thoại tư vấn là văn hóa tinh thần). Khối hệ thống văn hóa ấy trường tồn trong một môi trường thiên nhiên văn hóa hòa hợp thành từ nhì nhân tố: không gian văn hóa và giao giữ tiếp thay đổi văn hóa. Trong hệ thống văn hóa ấy, đạo nho là một phần tử có tư phương pháp lưỡng phân: vừa là bộ phận của văn hóa truyền thống tinh thần và tất cả quan hệ can dự mật thiết với các chuyển động văn hóa tinh thần, vừa là bộ phận hợp thành công ty thể văn hóa truyền thống và gồm quan hệ ảnh hưởng mật thiết với những thuộc tính của công ty văn hóa.

Vậy, bàn về Nho giáo hiện nay thực với quan hệ shop của nó đối với văn hóa Việt Nam, trước hết đề xuất xem xét tác động qua lại giữa Nho giáo với các vận động văn hóa niềm tin và với những thuộc tính của nhà thể văn hóa truyền thống Việt Nam.

2. Những tác động tích cực đa số của Nho giáo so với văn hóa Việt Nam

Tính tự khi bước đầu du nhập cho đến lúc suy vong, Nho giáo sẽ có lịch sử vẻ vang 1900 năm truyền bá ngơi nghỉ Việt Nam. Thời Bắc thuộc, trong số những thế kỷ đầu công nguyên, các quan giai cấp người Hán như Tích quang (1 – 5), Nhâm Diên (29 – 33), Sĩ Nhiếp (187 – 226), Đỗ Tuệ Độ (đầu ráng kỷ V) sẽ ra sức lan truyền Nho giáo ngơi nghỉ Giao Châu. Cũng vào thời kỳ này, các đoàn tín đồ Hán di thực với tị nạn nối tiếp nhau kéo xuống Giao Châu, sở hữu theo văn hóa truyền thống Hán. Tuy nhiên, đó là thời kỳ mà văn hóa Việt – Mường đã đạt mức những thành công đỉnh cao, tất cả sức mạnh văn hóa truyền thống nội tại, và có công dụng chọn lọc, đưa hóa số đông yếu tố văn hóa mới du nhập để bổ dưỡng cho sức mạnh văn hóa truyền thống nội tại của mình. Trong khi đó, nho giáo là luật củng nuốm thể chế bên nước của quân xâm lược. Vị vậy, trải qua cả nghìn năm, nho giáo vẫn không xâm nhập được vào văn hóa Việt – Mường. Người dân Việt – Mường vẫn bảo đảm được văn hóa truyền thống tộc người, ý thức tộc người, ý chí quật cường và yêu cầu đấu tranh vì hòa bình tự do.

Phải đến thời kỳ trường đoản cú chủ, từ rứa kỷ XI trở đi, Nho giáo bắt đầu được nhà nước phong kiến chú trọng đề cao. Để xây dựng, hoàn thiện thể chế nhà nước, kẻ thống trị phong kiến đang tìm thấy sinh sống Nho giáo phần nhiều lợi khí mà Phật giáo với Đạo giáo đương thời không có: sự thần túng thiếu hóa vương quyền, sự thiêng liêng hóa tình dục quân thần, những chuẩn mực với nội dung huấn luyện quan lại tương thích để nối dài cánh tay quyền lực của nhà vua. Đến thời Hậu Lê, Nho giáo vượt qua chiếm địa vị độc tôn trong văn hóa truyền thống cung đình, đẩy Phật giáo và Đạo giáo xuống hàng tôn giáo dân gian. Nhưng mà Nho giáo có vị trí mặt hàng “Quốc giáo” thật sự nghỉ ngơi triều Nguyễn, một triều đại tập quyền hoàn hảo và triệt để khai thác đạo lý tam cương, ngũ luân của đạo nho để bảo vệ tôn ti quân thần với quyền thống trị vĩnh viễn của tông tộc công ty vua. Trên đỉnh điểm quyền lực, Nho giáo đã phát tác về tối đa sức mạnh giam giữ của nó, trở thành tại sao sâu xa của tình trạng binh cách và trì trệ kéo dãn dài suốt cố kỷ XIX cho đến khi mất nước về phần mình Pháp. Từ trên đầu thế kỷ XX, cùng với việc suy tàn ở trong nhà nước phong kiến và giai cấp phong kiến, Nho giáo đã không còn là ý thức hệ chủ yếu thống cùng cũng không hề đóng vai trò một tôn giáo bao gồm thống điều chỉnh hành vi và đạo đức như lúc trước nữa. Sự bỗng nhiên khởi của phong trào Duy Tân – Đông Du (1905 – 1908) vẫn đóng cây đinh sau cùng vào nắp cỗ áo của Nho giáo ngơi nghỉ Việt Nam.

Điểm sơ qua như vậy, rất có thể thấy rằng, kẻ thống trị phong kiến việt nam thượng tôn Nho giáo không những do nhu yếu xây dựng quốc gia, ngoại giả vì và hầu hết là bởi vì Nho giáo có lợi đối cùng với việc kẻ thống trị nhân dân. Vì chưng vậy, tuy có lúc thăng thời gian trầm, nhưng bao giờ Nho giáo cũng là chiếc phao kháng đắm của những triều đại phong kiến Việt Nam, kể từ thời điểm vua Lý Thánh Tông dựng văn miếu ở Thăng Long năm 1070, cho tới khi triều đình Huế cam kết Hòa mong Quý mùi hương (năm 1883) giao độc lập quốc gia mang đến Pháp.

Do sự truyền bá dữ thế chủ động và kiên cường của giai cấp phong kiến, trong thời trung đại, Nho giáo vẫn thẩm thấu vào trong 1 một bộ phận của chủ thể văn hóa việt nam là giai cấp quý tộc, quan lại với tầng lớp nho sĩ, quan viên. Nho giáo cũng bén rễ vào một thành phần văn hóa niềm tin của xóm hội, làm ra đời dòng văn hóa truyền thống quan phương chủ yếu thống sát bên các vận động văn hóa niềm tin của dân gian. Bằng phương pháp đó, văn hóa truyền thống tinh thần của Việt Nam đã bị Hán hóa một phần. Cũng bằng cách đó, Nho giáo đã được Việt hóa 1 phần trong quy trình thâm nhập vào văn hóa truyền thống Việt Nam.

Do tác động từ Nho giáo buộc phải sự phân hóa thôn hội ở vn thêm sâu sắc, cửa hàng văn hóa nước ta bị phân tách đôi; ra đời tầng lớp nho sĩ, kẻ thống trị quý tộc, quan tiền lại theo như hình mẫu Nho giáo, tồn tại ở kề bên các giai cấp, tầng lớp sẵn gồm của xóm hội vn xưa (nông dân, thợ thủ công, yêu đương nhân). Tầng lớp nho sĩ với quan lại ấy có trọng trách kinh bang tế thế, trị quốc an dân, và phụ thuộc vào thời thế mà lựa chọn cách ứng xử, xuất cùng xử, hành cùng tàng. Còn những giai cấp, lứa tuổi lao đụng thì tất cả trách nhiệm đảm bảo an toàn nhu cầu vật chất cho các giai cấp, tầng lớp bên trên và cho phiên bản thân mình.

Lịch sử Việt Nam có khá nhiều nhà nho bao gồm phẩm hạnh, khí tiết cao cả, như Mạc Đĩnh Chi, Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Võ ngôi trường Toản, Ngô Tùng Châu, Trịnh Hoài Đức, Lê quang quẻ Định, Ngô Nhân Tĩnh, Nguyễn Công Trứ, Phan Thanh Giản, è Tiễn Thành, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Huy Đức, Nguyễn Thức Tự, năng khiếu Năng Tĩnh, nai lưng Đình Phong, Lương Văn Can, Phan Bội Châu, Đặng Nguyên Cẩn, Ngô Đức Kế, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, è Quý Cáp,… đầy đủ nhà nho này, dù dịp bình thời tuyệt khi vận nước gian nan, vẫn tỏ rõ khí tiết cùng phẩm hạnh, đồng thời tất cả thái độ và hành động vì nước, vị dân.

Trong các vận động văn hóa, Nho giáo tác động chủ yếu ớt vào các chuyển động văn hóa tinh thần. Trong văn hóa truyền thống tổ chức cộng đồng, ở lever gia đình, đạo nho phối phù hợp với văn hóa Hán có tác dụng hình thành chính sách gia đình phụ hệ đi đôi với nam quyền rất đoan, tồn tại tuy nhiên hành với truyền thống lâu đời trọng nam song song với trọng phụ nữ của văn hóa dân gian. Trong gia đình, gia tộc, quốc gia, đạo nho trực tiếp làm hình thành chính sách tông pháp, trao quyền thừa kế, thừa tự cho đàn ông trưởng thiết yếu dòng, tuy vậy hành với tập tiệm trao quyền vượt kế, vượt tự cho con trai út của dân gian. Trên bình diện quốc gia, nho giáo là các đại lý làm hình thành tổ chức nhà nước của Đại Việt, bao hàm hệ thống hành chính, tổ chức triển khai quân sự, quan tiền chế, lương bổng… mô bỏng Trung Hoa, tồn tại tuy nhiên hành với tổ chức xã hội cấp xã quê ra đời từ thời Văn Lang – Âu Lạc.

Về tín ngưỡng, đơn vị nho vn coi Nho giáo như là tôn giáo; gạt bỏ, bài xích xích các tôn giáo khác xung quanh những câu chữ được Nho giáo đồng ý và khuyến khích, như lòng tin vào thiên mệnh, vấn đề tế lễ, vấn đề thờ thờ tổ tiên… bởi vì vậy, vào Nho giáo là tôn giáo của lũ ông bạn Việt, ở bên cạnh các tôn giáo dành riêng cho các bà những cô như đạo Phật, đạo Mẫu…

Về phong tục, sự tác động của đạo nho và văn hóa Hán đã có tác dụng Hán hóa một trong những phần các phong tục vòng đời, nhất là phong tục huyền nhân, phong tục tang ma. Vào thời trung đại, những phong tục này những lấy biểu trưng của đạo nho và văn hóa truyền thống Hán làm chuẩn chỉnh mực. Chính vì vậy mà cho tới ngày nay, vẫn còn đó nhiều người viết sách mô tả những phong tục với nghi thức ấy trong văn hóa Việt Nam văn minh như thể bọn chúng là phiên bản sao của phong tục china trung đại! thiệt ra, bên cạnh các phong cải giá nhân, phong tục tang ma theo như hình mẫu của nho giáo và văn hóa Hán trước đây, người việt ở những vùng miền khác nhau và các tôn giáo ở việt nam đều có phương pháp riêng để triển khai các phong tục ấy.

Trong giáo dục, nho giáo là các đại lý hình thành khối hệ thống giáo dục thiết yếu thống của nước ta trung đại ở tư cấp đế đô – tỉnh/đạo – lấp – huyện/châu, và cơ chế thi tuyển tất cả bốn cấp khảo hạch – thi hương – thi Hội – thi Đình, để đào tạo ra quan lại bên nước, quan liêu viên xóm xã. Hệ thống giáo dục thiết yếu thống này tồn tại tuy vậy hành cùng với mạng lưới giáo dục đào tạo dân gian vào gia đình, làng xóm, xóm nghề, nhằm mục tiêu giáo dục biện pháp ứng xử cùng với gia đình, cha mẹ, ông bà, tổ tiên, chúng ta hàng, làng xóm, thần linh… Trong lịch sử vẻ vang 844 năm khoa cử Hán học ở vn (1075 – 1919), nền giáo dục Nho giáo đã tạo nên hàng nghìn ông Nghè, ông Cử, ông Tú mà trong các đó không ít người đã nổi lên thành nhà văn hóa hay bên khoa học, như nhà sử học Lê Văn Hưu, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, đơn vị sử học tập Ngô Sĩ Liên, Trạng Lường Lương chũm Vinh, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trạng Bùng Phùng khắc Khoan, nhà bác học Lê Quý Đôn, thi hào Nguyễn Du, nhà bác bỏ học Phan Huy Chú…

Về văn học và nghệ thuật, đạo nho đã góp thêm phần làm hình thành các thể văn khoa cử (kinh nghĩa, chiếu, biểu, luận, văn sách, thơ, phú…), các thể loại văn học tập mô phỏng nước trung hoa (thơ Đường luật, phú, từ, đối…), những điển tích văn học, những sách giáo khoa truyền đạt Nho giáo, các tác phẩm văn học và nghệ thuật chịu tác động của Nho giáo. Những sản phẩm ấy có tác dụng thành cái văn học thẩm mỹ và nghệ thuật quan phương chủ yếu thống, tồn tại tuy vậy hành với dòng văn học tập dân gian, thẩm mỹ và nghệ thuật dân gian.

Về ngữ điệu và văn tự, quá trình tiếp biến văn hóa Hán nói chung, Nho giáo thích hợp đã giữ lại dấu ấn sâu đậm trong ngôn từ và chữ viết ngơi nghỉ Việt Nam. Về ngữ âm, giờ đồng hồ Việt, giờ Mường đã đổi khác các phụ âm cuối, xuất hiện thanh điệu với rơi rụng các âm huyết phụ của thời Môn – Khơme; riêng biệt tiếng Việt tân tiến còn rơi rụng những tổ thích hợp phụ âm đầu. Về ngữ pháp, giờ đồng hồ Việt, tiếng Mường sẽ rơi rụng những phụ tố chế tạo từ của thời Môn – Khơme; riêng tiếng Việt văn minh còn hình thành những phụ tố tạo từ cội Hán – Việt, và mượn các cách miêu tả của giờ Hán. Về tự vựng, trong giờ Việt, giờ Mường đều có nhiều yếu tố nơi bắt đầu Hán; riêng rẽ tiếng Việt có đến 70% từ cội Hán. Hiện nay, giờ đồng hồ Việt đang áp dụng một bộ phận từ vựng cội Hán có số lượng và gia tốc sử dụng siêu lớn, bao gồm Hán – Việt cổ, Hán – Việt trung đại, Hán – Việt cận đại (khẩu ngữ của người Hoa nam bộ), từ bỏ ngữ có yếu tố Hán – Việt. Trong vốn từ tiếng Việt, đặc biệt là lớp từ vựng văn hóa, số lượng các yếu ớt tố cội Hán chỉ chiếm một xác suất áp đảo, cả ở ba cấp độ: từ, ngữ, phụ tố. Thành phần từ vựng nơi bắt đầu Hán này bao hàm hầu hết những bình diện văn hóa mà cư dân Việt chịu ảnh hưởng của văn hóa Hán, trong đó ảnh hưởng rõ rệt tuyệt nhất là các hoạt động văn hóa tinh thần: phương thức tổ chức thôn hội truyền thống (con người, chúng ta tên, dục tình thân tộc, tổ chức triển khai hành chính, tổ chức triển khai quân sự, bộ máy quan lại…); tín ngưỡng, phong tục, tiệc tùng, lễ hội (tín ngưỡng, tôn giáo, giáo dục, khoa cử, phong tục vòng đời, lễ hội…); văn học, nghệ thuật và thẩm mỹ (thuật ngữ, các thể văn hành chính và khoa cử, các thể một số loại văn học chưng học, một số mô hình sân khấu…); ngữ điệu (đặt địa danh, vay mượn mượn với sao bỏng từ ngữ, cấu trúc từ mới từ những yếu tố nơi bắt đầu Hán…). Quá trình tiếp biến văn hóa Hán và Nho giáo trong ngữ điệu ấy tồn tại tuy nhiên hành với quá trình bảo tồn ngữ âm, ngữ pháp, từ bỏ vựng gốc Môn – Khơme, cùng tiếp biến các ngôn ngữ Tày, Chăm, Hoa, Khơme, Pháp trong tiếng Việt.

Về văn tự, chữ thời xưa là văn tự thỏa thuận của vn trong suốt thời phong kiến tự chủ, và bởi là phương tiện chuyên sử dụng chuyển cài Nho giáo, buộc phải chữ Hán thường được gọi là chữ Nho, chữ Thánh hiền. Quá trình tiếp biến văn hóa Hán và Nho giáo vào chữ viết ấy tồn tại tuy vậy hành với quá trình Việt hóa những văn tự nước ngoài lai. Tự khi thành lập và hoạt động dưới thời Trần, chữ Nôm, các loại văn trường đoản cú phái sinh trường đoản cú chữ Hán, vừa được dùng làm chuyển tải văn hóa dân gian, vừa được dùng làm chuyển tải văn hóa truyền thống quan phương bao gồm thống theo Nho giáo. Với đến đầu thế kỷ XX, với trào lưu Duy Tân – Đông Du, chữ Quốc ngữ, ra đời từ ráng kỷ XVII, đã trở nên tân tiến thành văn trường đoản cú của toàn dân, giúp chuyển thiết lập những tư tưởng, tri thức mới, bay ly Nho giáo.

Như vậy, trong chặng đường hơn 2000 năm tiếp xúc văn hóa truyền thống Hán của Việt Nam, Nho giáo đang thật sự ảnh hưởng mạnh vào buôn bản hội vn trong nhì giai đoạn: Hậu Lê (1428 – 1527) cùng Nguyễn sơ (1802 – 1883). Hai đối tượng người dùng chịu tác động rõ tốt nhất của đạo nho và văn hóa truyền thống Hán là chủ thể văn hóa truyền thống và văn hóa truyền thống tinh thần. Trong đơn vị văn hóa, nho giáo đã ảnh hưởng chủ yếu ớt đến những giai cấp, tầng lớp trên trong buôn bản hội, chứ không ăn sâu bén rễ vào các giai cấp, lứa tuổi dưới. Đối với văn hóa truyền thống tinh thần, nho giáo đã góp thêm phần làm hình thành dòng văn hóa truyền thống quan phương chủ yếu thống, chứ không thay thế được dòng văn hóa dân gian vốn có một bề dày lịch sử hào hùng gắn với ý thức tộc người, tạo sự cốt lõi của văn hóa tộc người. Tức là, Nho giáo đang làm bóc đôi kiến trúc thượng tầng của buôn bản hội Việt Nam, làm ra đời dòng văn hóa truyền thống quan phương theo Nho giáo, tuy nhiên hành và trái lập với dòng văn hóa dân gian bản địa. Nhị dòng văn hóa truyền thống này dung hòa hợp lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau. đạo nho ở vn được Việt hóa một phần, không giống với Nho giáo sống Trung Hoa. Văn hóa dân gian Việt cũng trở thành Nho giáo hóa một phần, nhiều phong tục gốc Hán và gốc Việt tồn tại tuy vậy song. đến nên, đang rất sai lầm nếu quan niệm hoặc tế bào tả văn hóa Việt như một phiên bản sao của văn hóa truyền thống Hán.

Xem thêm: Những Món Ăn Từ Trứng Gà Ăn Hoài Không Ngán, List 14 Món Ngon Từ Trứng Gà Ăn Hoài Không Ngán

Vả chăng, ảnh hưởng của đạo nho và văn hóa Hán đối với văn hóa việt nam cũng chỉ kéo dãn dài đến vào cuối thế kỷ XIX. Trong nền văn hóa việt nam đương đại, Nho giáo không còn là tôn giáo, ý thức hệ giỏi học thuyết bao gồm thống, chỉ nên tàn dư trong một trong những phong tục cùng nghi lễ.

3. Những tai hại chính yếu đuối của Nho giáo so với văn hóa Việt Nam

Bên cạnh đầy đủ “đóng góp” mà tính năng chủ yếu đuối là làm cho văn hóa truyền thống tinh thần của nước ta thời trung đại bị Hán hóa 1 phần đáng kể, Nho giáo đang trực tiếp và gián tiếp tạo hại mang lại nền văn hóa truyền thống lâu đời của Việt Nam. Những tai hại này không những xảy ra trong nghành nghề dịch vụ văn hóa tinh thần, nhưng cả văn hóa vật hóa học của tổ quốc Việt Nam.

Trước hết là những hiểm họa trong lĩnh vực giáo dục. Vào thời Minh ở trong (1407 – 1428), giặc Minh xóa sổ nền tự do của Đại Việt, diệt trừ triệt để tất cả các di sản văn hóa truyền thống của những triều đại lý phân phối – Trần, áp để nền giáo dục đào tạo Tống nho mang đến nho sinh, nho sĩ Đại Việt. Vì sao là vào đầu thế kỷ XV, các nho gia đời Minh chưa xuất hiện, di tích được tôn sùng tốt nhất của nho giáo đương thời là Tống nho, với những đại biểu lớn như Chu Đôn Di, Trương Tái, Trình Hạo, Trình Di, Chu Hi… sau thời điểm Lê Thái Tổ giành lại độc lập, di sản văn hóa Lý – Trần chỉ từ là mảnh vụn, cho nên việc giáo dục của triều Hậu Lê cũng đề nghị dùng tài liệu của Tống nho. Công ty Nguyễn lên ngôi, kiếm tìm thấy nghỉ ngơi Tống nho mọi luận điểm có ích cho mình, đề nghị cũng duy nhất Tống nho trong giáo dục, truyền dạy cho người học các sách của Tống nho (như Tam từ bỏ Kinh, Minh Đạo gia huấn Tứ Thư, Ngũ Kinh… Nội dung tổng quát của nền giáo dục và đào tạo đó là mang những trí thức xã hội với phương châm xử thay của sản phẩm trăm, hàng nghìn năm kia và của một nền văn hóa khác, để triển khai khuôn kim cương thước ngọc cho tư tưởng và phương pháp hành xử của con người việt Nam, bất kỳ những khác biệt của văn hóa tộc tín đồ và những biến đổi của thời đại. Nội dung giáo dục đào tạo như vậy thậm chí còn còn thua trận cả thời Khổng Tử giảng dạy học trò, với những trí thức của lục tởm (Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu) cùng những năng lực của lục nghệ (lễ, nhạc, ngự, xạ, thư, số). Phương pháp học tập thì theo lối huấn hỗ (giải nghĩa khiếp sách), từ chương (sáng tác thơ phú, khoảng chương trích cú). Đó là một cái học vừa giáo điều, vừa phù phiếm, đa số giúp làm cho dáng trí thức, còn hầu hết vô dụng đối với xã hội nhân quần.

Theo è cổ Trọng Kim: “Trong đời nhà Lý và nhà Trần, thì sự học tập của ta theo lối huấn – hỗ của Hán – nho cùng Đường – nho, rồi từ bỏ đời công ty Lê về sau, thì theo lối học của Tống – nho, mang Trình Chu có tác dụng tiêu – chuẩn. Ta chỉ xung quanh quẩn sinh sống trong dòng phạm – vi hai lối học ấy, chứ không thoát – ly được mà lại sang – lập ra chiếc học – thuyết như thế nào khác”; “Từ đời công ty Lê về sau, trải qua nhà Mạc, bên Hậu – Lê trung – hưng với nhà Nguyễn, sự nho – học tập ở Việt – Nam mặc dù thật là thịnh, tuy nhiên học – mang trong nước thông thường có cái sở đoản khôn xiết lớn, là hầu hết chỉ học lối khoa – cử, vụ rước văn – chương để mong sự đỗ đạt, chứ không tồn tại mấy tín đồ học đến chỗ uyên – thâm của Nho – giáo, nhằm tìm thấy cái đạo – lý cao – xa, hoặc là đề – xướng lên loại học – thuyết làm sao thật có giá – trị như những nho – giả bên Tàu. Đó thật là nơi kém của học tập – giả nước ta”.

Theo Đào Duy Anh: “Luận về sĩ phong đời Lê, Quế Đường (Lê Quí Đôn) đa số nói rằng: “Quốc gia phục sinh thừa sau thời điểm nhiễu nhương thì bên nho vắng ngắt vẻ; đến đời Hồng Đức không ngừng mở rộng khoa mục thì kẻ sĩ xô về hỏng văn; đời Đoan Khánh trở đi thì sĩ tập suy bại vượt lắm”. Vua Minh Mệnh từng nói về việc học tập cử nghiệp rằng: “Lâu nay khoa cử làm cho người ta không nên lầm. Văn chương vốn không tồn tại quy củ độc nhất vô nhị định, mà bây giờ những fan làm văn cử nghiệp chỉ câu nệ hủ sáo, khoe vùng lẫn nhau, biệt lập mỗi đơn vị một lối, nhân phẩm cao tuyệt thấp bởi tự đó. Học như thế thì trách nào tác dụng chẳng hằng ngày một hèn đi”. Ni ta cứ coi mấy lời ấy cũng đủ tưởng tượng được triệu chứng suy đốn của nho ở đời Lê, Nguyễn. Ở thời đại nho học duy nhất mà nho học tập lại sống vào tình huống hư nhát như vậy, tại sao chủ yếu ớt chỉ vì chế độ khoa cử với học thuyết Tống nho tạo cho nó mất hết sinh khí mà cần còi lần”.

Việc đào tạo và huấn luyện con người sai lạc từ nơi bắt đầu như vậy, nên bộ sản phẩm quan lại là sản phẩm của khối hệ thống giáo dục đó nhiều phần đều là đa số kẻ buôn bán thân bất toại. Các tân quan tiền được tuyển bửa qua khoa cử chẳng phải làm gì khác ngoài việc ký duyệt những văn phiên bản hành thiết yếu do bộ máy thư lại chuyên nghiệp hóa kiểm kiểm tra và chuẩn bị. Việc những quan được thăng chức, xuất xắc giáng chức, biện pháp chức, điều chuyển, không tác động gì cho nền hành chính ở những địa phương và các bộ, vì chưng đã có bộ máy thư lại sở tại chăm lo. Còn ngơi nghỉ triều đình, việc triều bao gồm đã bao gồm nhà vua và các đại thần có tác dụng chủ. Đó là thực chất và mặt trái của loại gọi là thành tích đào tạo và giảng dạy và tuyển chọn dụng quan liêu lại của đạo nho mà những người sính Nho hay nói. Trong lịch sử hào hùng giáo dục thời phong loài kiến ở Nghệ Tĩnh, Quảng Bình, Quảng phái mạnh là tía địa phương nổi tiếng về truyền thống lâu đời học hành, đỗ đạt. Nghệ Tĩnh là một vùng khu đất địa linh tài năng và nổi tiếng hiếu học, tạo ra nhiều anh hùng dân tộc cùng trong lịch sử là vị trí chuyên cung cấp những “ông trang bị Nghệ” cho những vùng miền khác. Quảng Bình nổi tiếng với “Bát danh hương” (Sơn – Hà – Cảnh – Thổ – Văn – Võ – Cổ – Kim), có không ít danh nhân học tập rộng đỗ cao. Quảng Nam khét tiếng là vùng khu đất “ngũ phụng tề phi”, sản sinh ra nhiều hiền tài cho đất nước. Tuy nhiên, “truyền thống hiếu học” chính là chỉ sản xuất ra những nho sĩ và quan lại xuất sắc từ chương thơ phú, chẳng hữu dụng gì mang lại quốc kế dân sinh. Một số trong những người trong các họ cũng chính vì làm được những bài toán ích quốc lợi quần (như Nguyễn Công Trứ, người Hà Tĩnh, một nho tướng tá từng nắm quân tấn công nam dẹp bắc, lại chỉ huy công cuộc phá hoang lấn đại dương ở Kim Sơn, tiền Hải,…) là nhờ đầy đủ dưỡng chất văn hóa mà nền giáo dục đào tạo khoa cử, tự chương ko cung cấp.

Về chính trị, bốn tưởng trung quân của Nho giáo làm cho nhiều nho thần, nho sĩ Đại Việt phần lớn dốc sức bảo đảm ngai vàng, phục sinh ngai vàng cho hầu hết dòng vua, mọi ông vua ăn hại, bù nhìn. Thay bởi vì làm cho đất nước nhất thống, họ lại làm cho chính vì sự suy đồi, giang sơn loạn lạc, dân chúng lầm than. Bên Mạc làm thịt vua chiếm ngôi, sau thời điểm mất nước lại dấy binh làm loạn, vẫn được không ít người tôn phò nhằm tái lập vương vãi triều sinh sống Cao Bằng. Nguyễn Kim lập Lê Duy Ninh, một gã lang thang bất tài vô tướng, có tác dụng vua Lê Trang Tông để tái lập công ty Lê, chỉ bởi y là nhỏ cháu bên Lê. Trịnh Tùng và nhỏ cháu giết hại các vua Lê, tuy vậy không chấp nhận cướp ngôi, chưa phải vì sợ mẫu uy tín sẽ tiêu mòn của các vua Lê, mà bởi tư tưởng trung quân sâu nặng trĩu trong làng mạc hội Đàng Ngoài. Nguyễn Gia Long thống nhất đất nước, hoàn thành chiến tranh, không ít người dân vẫn nhân danh phục hồi nhà Lê nhằm khởi binh kháng lại, tạo loạn lạc kéo dài trên khu đất Bắc. Tệ sợ hơn nữa, đầy đủ kẻ dở hơi trung hoặc lợi dụng chữ trung còn vứt quăng quật cả liêm sỉ, lòng từ bỏ hào dân tộc, để triển khai tay sai mang đến giặc, mãi quốc ước vinh. Lê Chiêu Thống “cõng rắn cắn gà nhà”, vẫn được những cựu thần, hoàng phái tôn phò. Đồng Khánh, Khải Định, Bảo Đại là các vua bù nhìn, tuy thế vẫn được triều thần phò tá, trung thành, dẫu hiểu được trung quân như vậy thực chất là trung thành với chủ với Pháp. Thời trước, số đông châm ngôn như: “Quân sử thần tử, thần bất diệt bất trung; phụ sử tử vong, tử bất vong bất hiếu” là châm ngôn cửa ngõ miệng của phòng nho. Từng nào đạo cùng đức cơ mà bậc chính nhân quân tử cần được có, thông thường quy lại hầu như không qua được chiếc đạo trung quân vô điều kiện.

Về gớm tế, sự độc tôn Nho giáo vẫn kiềm hãm kinh tế tài chính Việt Nam, làm cho suy yếu các nguồn nội lực, là giữa những nguyên nhân có tác dụng cho nước ta mất nước. Bởi vì ý thức hệ Nho giáo, một vài nghề nghiệp trong làng hội Việt Nam đã biết thành coi khinh, mặc dù cần thiết, có lợi cho cuộc sống thường ngày của con fan như nghề xướng ca, nghề yêu quý mại… những người dân theo nghề xướng ca chuyên nghiệp hóa (tuồng, chèo, ca trù, hát bội) thì bị khinh thường miệt cùng với câu ngạn ngữ “xướng ca vô loại”, tức là nghề xướng ca ko thuộc nhiều loại nào cả, không có chỗ trong tư loại “tứ dân” (sĩ – nông – công – thương), theo ý kiến nhà nho. Những người theo nghề yêu quý mại bài bản cũng bị coi khinh, vị trong “tứ dân”, yêu mến nhân là mạt hạng. Vì vậy mới có mẩu chuyện Đào Duy Từ, một công ty nho xuất thân mái ấm gia đình con hát yêu cầu bị cấm thi, cần vào Đàng vào tìm đường lập nghiệp, trách chúa Nguyễn lo việc mua sắm (việc của con buôn) với khuyên đơn vị chúa chỉ siêng lo quốc sự đến xứng với bậc minh quân thánh chúa. Tuy vậy, thời nam giới Bắc phân tranh, do nhu cầu tranh thủ các nguồn lực mặt ngoài, các chính quyền Đàng ngoại trừ và Đàng Trong hầu hết thi hành chính sách mở cửa giao thương, hình thành cảng thị như Phố Hiến, Hội An, Nông vật nài đại phố, Mỹ Tho đại phố, sài Gòn, Hà Tiên. Bước sang thời bên Nguyễn, khi quốc gia thống nhất, ý thức hệ Nho giáo trọn vẹn thắng thế, chính sách “trọng nông ức thương”, “bế quan liêu tỏa cảng” biến đổi một sản phẩm công nghệ quốc sách, kìm hãm giang sơn trong vòng xưa cũ đói nghèo, là giữa những nguyên nhân dẫn mang lại mất nước về tay Pháp.

Về thôn hội, cách nhìn bất bình đẳng của Nho giáo vẫn chà đạp thiếu nữ Việt nam giới xuống đất đen. “Đạo” mà lại Nho giáo dành cho những người phụ phái nữ là đạo tam tòng: “Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”. “Đức” cơ mà Nho giáo dạy dỗ cho đàn bà là tứ đức: “Công, dung, ngôn, hạnh”. Toàn bộ là để cho tất cả những người phụ chị em làm tròn chức vụ phục vụ lũ ông. Đã thế, nền giáo dục đào tạo và khoa cử theo nho giáo cũng chỉ dành riêng cho nam giới; gần 100% thiếu nữ Việt nam bị gạt ra ngoài, chỉ được thụ hưởng giáo dục gia đình, giáo dục dân gian, rất ít người được học chữ, học tập hỏi kỹ năng và kiến thức qua Nho giáo. Vì chưng vậy mà trong trong cả thời trung đại, toàn cục việc làng, câu hỏi nước là việc của bầy ông. Việc của thiếu phụ chỉ là “tề gia, nội trợ”, có thể kiêm thêm việc chạy chợ, chạy đồng, đầu tắt khía cạnh tối, tuy vậy không vì vậy mà vị thế trong gia đình, làng mạc hội của mình được nâng lên.

Về đối ngoại, ý thức hệ Nho giáo vẫn bóp méo nhãn quan tín đồ Việt so với văn hóa Trung Hoa, văn hóa các tộc tín đồ lân cận. Đối với văn hóa Trung Hoa, đơn vị nho vn thường có cái chú ý tự ti, vong bản. Đối với những nền văn hóa phiên bản địa, họ bao gồm cái nhìn trịnh thượng, từ tôn. Tuy một thành phần nhà nho cũng có thể có ý thức về cỗi nguồn dân tộc, ý thức về loại riêng của văn hóa dân tộc, dẫu vậy do tác động của Nho giáo, trong một thành phần nhà nho đã tạo nên ý thức đồng bộ cội nguồn dân tộc Việt với gốc nguồn dân tộc Hán, đồng nhất văn hóa Việt đã từng qua “giáo hóa” với văn hóa Hán. Đối với họ, “văn hiến” đồng nghĩa với văn hóa truyền thống Trung Hoa. Bởi vì quan điểm rơi lệch đó, họ sẽ cải biên thần thoại cổ xưa và thần thoại cổ xưa về nguồn cội tộc Việt theo hướng gắn nó với nguồn cội Hán tộc (truyền thuyết về họ Hồng Bàng). Họ xem tiếng Việt, chữ Nôm, văn Nôm là “nôm na mách qué” nhằm thượng tôn chữ thời xưa và tất cả những gì được chuyển cài đặt qua chữ thời xưa (hầu hết các triều vua, trừ nhà Hồ với nhà Tây Sơn). Chúng ta khinh miệt và nhà trương xóa bỏ những phong tục tập quán bản địa để bắt chước nước trung hoa (Minh Mạng cấm thiếu phụ Bắc Hà mặc váy mà nên mặc quần như người Hán). Chúng ta xem phần đa tộc tín đồ chưa bị Hán hóa là “man di hầu hết rợ”, và triển khai “giáo hóa” mà thực tế là đồng nhất họ cho giống Hán (rõ tuyệt nhất là bên dưới thời Minh Mạng),…

Chính vì chưng những lẽ trên, nho giáo càng đạt tới tột đỉnh uy quyền thì quốc gia Việt phái nam càng suy yếu, văn hóa vn càng suy thoái. Tệ sợ hãi hơn nữa, là lúc đụng độ với đương đại vật hóa học vượt trội của Phương Tây, nguy cơ tiềm ẩn mất nước đã gần kề, phần nhiều đồ đệ trung thành của cửa Khổng sân Trình vẫn tồn tại bám vào những tứ tưởng “siêu việt” của Nho giáo nhằm dè bỉu bọn “Tây di”, lắc đầu các yêu cầu cải cách, duy tân. Trước nạn vong quốc, Nho giáo đang bất lực cùng tàn lụi. Khi nước ta trở thành trực thuộc địa và đất bảo lãnh của thực dân, Nho giáo thay đổi đống rác rến cũ, tuy thế vẫn được chế độ thực dân buôn bán phong kiến lưu lại dụng nhằm tiếp tay cho chúng nô dịch nhân dân. Yêu cầu đến đầu thế kỷ XX, phong trào Duy Tân – Đông Du do các trí thức Nho học và Tây học tập khởi xướng bắt đầu thật sự kết liễu định mệnh của Nho giáo, xuất hiện thêm cho non sông một đoạn đường mới trong quá trình tiếp biến văn hóa truyền thống Phương Tây và hội nhập văn hóa thế giới.

4. Kết luận

Nho giáo đã làm cho văn hóa tinh thần của việt nam thời trung đại bị Hán hóa một trong những phần đáng kể. Nho giáo ảnh hưởng cả trong văn hóa truyền thống tinh thần lẫn văn hóa truyền thống vật hóa học của Việt Nam. Nho giáo có mặt trái, gây hư tổn cho văn hóa Việt Nam. Văn hóa vn trước kia có khá nhiều lúc, nhiều nơi không đề nghị Nho giáo. Văn hóa Việt Nam ngày này càng không yêu cầu Nho giáo. Để xuất hiện các chuẩn chỉnh mực đạo đức nghề nghiệp cho phần đa con tín đồ mới ngơi nghỉ Việt Nam, chúng ta cần phần nhiều cơ sở triết lý và các giá trị tinh thần phối kết hợp truyền thống cùng hiện đại. Giữa những giá trị niềm tin truyền thống, cần chú ý tìm hiểu, phát huy số đông giá trị truyền thống phiên bản địa Việt Nam, thay bởi cố đào xới lại nấm mèo mồ đạo nho như một vài người vọng ngoại cùng hoài cổ vẫn làm. Suôn sẻ kiến của phòng nghiên cứu vãn Quang Đạm: “Nói tóm lại, đạo lý Nho giáo thường xuyên nhốt xã hội chúng ta thuở trước tại 1 trạng thái rẻ kém. Trong kích cỡ thiên hạ của đạo lý Nho giáo không tồn tại con con đường nào giỏi hơn con đường tìm phía quay ngược về bên với Tây Chu, với Đường, Ngu. Trong khi đó, truyền thống vn vì độc lập của sông núi và vì chưng quyền sống chính đáng của cả dân tộc vẫn không kết thúc thể hiện nay một tinh hoa, một phiên bản sắc không tồn tại thế lực nào vùi lấp, xóa khỏi được. Chính sách trị nước trị dân của các thế lực Hán tộc thôn tính và những triều đại phong kiến Việt Nam, tôn sùng Nho giáo luôn luôn rào cản sự vượt qua của truyền thống Việt Nam. Tinh hoa với khí phách việt nam cũng luôn luôn luôn tỏ rõ sức sinh sống bất diệt của mình trong hầu hết hoàn cảnh”.

Tác giả: TS. Lý Tùng Hiếu 

Tài liệu tham khảo

Cao Xuân Huy (1995), Tư tưởng Phương Đông gợi đông đảo điểm chú ý tham chiếu, Nguyễn Huệ bỏ ra soạn, giới thiệu, Nxb Văn học, Hà Nội.Lý Tùng Hiếu (2005), Lương Văn Can và phong trào Duy Tân – Đông Du, Nxb văn hóa truyền thống Sài Gòn, dùng Gòn.Lý Tùng Hiếu (2012), “Văn hóa và khối hệ thống văn hóa”, Tạp chí Khoa học Văn hóavà Du lịch, số 7.Quang Đạm (1994), Nho giáo xưa với nay, Nxb Văn hóa, Hà Nội.Trần Trọng Kim (1971), Nho giáo, quyển hạ, Trung trung khu Học liệu, cỗ Giáo dục, sài Gòn.