(mercurytravel.com.vn) - công ty Hậu Lê có 2 giai đoạn, Lê sơ (1428 – 1527) cùng Lê trung hưng (1533 – 1789), bị cách quãng bởi bên Mạc giật ngôi từ thời điểm năm 1527 mang đến 1593. Đây là tiến trình đầy dịch chuyển của lịch sử vẻ vang Việt Nam. Xứ Nghệ đang trở thành địa bàn tranh chấp của những thế lực dịp bấy giờ.

Duyên cách, địa điểm và chính quyền

Ngày 15 tháng tư năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi lên ngôi hoàng đế (Lê Thái Tổ), đổi niên hiệu là Thuận Thiên, đặt Quốc hiệu là Đại Việt, đế đô Thăng Long hotline là Đông Kinh.

Bạn đang xem: Từ Điển Tiếng Việt " Lê Trung Hưng Là Ai

Năm Mậu Thân (1428), công ty Lê chia cả nước làm 5 đạo: Đông, Tây, Nam, Bắc và Hải Tây (vùng khu đất phía phái mạnh từ Thanh Hóa trở vào). Dưới đạo là trấn, lộ, phủ, huyện, châu, xã. Nghệ An, Diễn Châu ở trong đạo Hải Tây.

Năm Bính dần (1446), Lê Thánh Tông phân chia nước có tác dụng 12 đạo. Năm Kỷ Sửu (1469), chia thành 12 quá tuyên, dưới có phủ, châu, huyện, xã, thôn, sở, trang, sách. Hoan Châu với Diễn Châu phù hợp thành quá tuyên tỉnh nghệ an gồm các phủ Đức Quang, Anh Đô, Diễn Châu, Hà Hoa, Trà Lân, Quỳ Châu, Lâm An.


*
Lãnh thổ nước ta thời công ty Lê sơ (1428-1527). Ảnh: wikipedia

Đầu đời Lê, mỗi đạo gồm một viên Hành khiển tiên phong coi việc hành chính, bốn pháp và quân sự, cạnh bên còn có một viên Tổng quản lãnh đạo quân đội. Đến đời Lê Thánh Tông từng thừa tuyên gồm hai ti: thừa ti trông coi hành bao gồm và bốn pháp, mở đầu là vượt ti bao gồm sứ; Đô ti trông coi việc quân sự chiến lược do Tổng binh đứng đầu. Năm Tân Mão (1471), đặt thêm ti Hiến gần kề trông coi việc tư pháp vị Hiến cạnh bên sứ đứng đầu.


Trị sở nghệ an thời Lê sơ đặt ở Lam Thành. Thời Lê trung hưng, vượt ti và Hiến ti vẫn nghỉ ngơi Lam Thành, Trấn ti đưa vào Dinh ước (Kỳ Anh) sau gửi ra Dũng Quyết (Hưng Nguyên).

Trong chiếc quyền lực

Nghệ An, từ năm 1469 mang đến 1831, là một trong những đơn vị hành chính. Trong cả cả thời Hậu Lê cho tới thời Tây Sơn, tỉnh nghệ an gần như lúc nào cũng là địa bàn của chiếc chảy quyền lực tối cao hết sức phức hợp và khắc nghiệt của chính trị Đại Việt hồi bấy giờ.

Thời Lê sơ (1428 – 1527), đều vị vua tài tía như: Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông cùng với cách tổ chức triển khai nhà nước, làng hội tiến bộ, những chế độ ưu việt về kinh tế, văn hóa, đối ngoại… đã chuyển Đại Việt vạc triển nhanh chóng về những mặt. Vào cuối thế kỷ XV, Đại Việt là một giang sơn hùng mạnh bậc nhất ở khoanh vùng Đông phái mạnh Á, giáo khu vào mang lại Phú im ngày nay, sẽ đánh dẹp bồn Man, Lan Xang , Lão Qua, Xaiyna Chakhaphat, mở rộng lãnh thổ về phía Tây…

Nhưng sau đó, tính từ lúc đời Vua Lê Uy Mục, bên Lê suy yếu dần. Năm Đinh Hợi (1527), Mạc Đăng Dung bắt Vua Lê Cung Hoàng nhịn nhường ngôi, lập ra nhà Mạc. Nhà Mạc cai trị giang sơn được 6 năm thì chính trường Đại Việt thay đổi.

Năm Kỷ Sửu (1529), Nguyễn Kim vứt chạy vào miền núi Thanh Hóa rồi quý phái Ai Lao. Năm Quý Tỵ (1533), tìm mẫu dõi đơn vị Lê là Lê Duy Ninh rồi đưa lên ngôi, có nghĩa là Vua Lê Trang Tông. Các sỹ phu, tướng mạo lĩnh ban đầu tập hợp mặt Nguyễn Kim để kháng nhà Mạc. Nguyễn Kim bây giờ làm Thái sư Hưng quốc công trông coi đều việc. Cục diện này sách sử gọi Nam - Bắc triều.

Tới năm Kỷ Hợi (1539), Nguyễn Kim chiếm được huyện Lôi Dương ở Thanh Hóa. Năm Canh Tý (1540) thì tiến vào Nghệ An, bước đầu xác lập chỗ đứng trở lại trên bờ cõi Đại Việt.

Năm Ất Tỵ (1545), Nguyễn Kim bị sản phẩm tướng là Dương cố chấp đầu độc chết. Con rể ông là Trịnh Kiểm lên thay cầm cố quyền.

Xem thêm: “ Kỷ Luật Ko Nước Mắt ” - 7 Phương Pháp Kỷ Luật Không Nước Mắt Dành Cho Trẻ


Trong suốt những năm 1545-1580 là giai đoạn phía 2 bên giằng co, chiến sự nổ ra đa số tại Thanh Hóa, Nghệ An, Ninh Bình, tô Nam.

Sau khi Trịnh Kiểm qua đời, đàn ông ông là Trịnh Tùng nổi dậy đoạt lấy binh quyền phái mạnh triều tự tay anh trai Trịnh Cối. Năm 1573, ông lật đổ Vua Lê Anh Tông và đưa Vua Lê núm Tông lên làm bù nhìn, bản thân cụ hết quân quốc đại sự. Cuối năm Nhâm Thìn (1592), Trịnh Tùng tiến tấn công Thăng Long tiêu diệt nhà Mạc. Tàn dư bên Mạc chạy lên rất cao Bằng và mèo cứ cho tới năm 1677.

mon 11/1558, Nguyễn Hoàng được lệnh vào trấn thủ Thuận Hóa cùng với một quyền lợi rộng lớn “phàm mọi bài toán ở địa phương không kể to bé dại đều mang đến tùy tiện thể xử lý”. Nguyễn Hoàng ra đi vừa nhằm bảo toàn mạng sống, vừa tính kế phát triển sự nghiệp lâu dài. Trong suốt thời hạn trấn thủ đất Thuận Quảng (1558 - 1613), Nguyễn Hoàng đang dốc mức độ củng cố gắng thế lực, thu phục lòng bạn bằng lối giai cấp mềm mỏng dính để đặt nền tảng gốc rễ cho vấn đề xây dựng tổ quốc riêng cho loại họ mình. Cùng Thuận Hóa trở nên đất dựng nghiệp của mình Nguyễn.


Cảnh triều đình đơn vị Lê trung hưng năm 1684-1685 do Samuel Baron vẽ.

Sau khi vượt mặt nhà Mạc, Chúa Trịnh Tùng bắt đầu tính tới vấn đề dẹp bỏ thế lực họ Nguyễn ngơi nghỉ phía Nam vì Nguyễn Hoàng - Trấn thủ Thuận Hóa - Quảng nam cai quản. Cục diện thiết yếu trị Đàng ngoại trừ - Đàng trong hình thành. Từ thời điểm năm 1627 đến 1672 đã tất cả 7 trận chiến xảy ra. Binh đao liên miên, tỉnh nghệ an là bãi chiến trường. Đất nước bị phân chia cắt.


*
Đôi kè sông Lam. Ảnh: Sách Nguyễn

Chiến ngôi trường tàn khốc, dân bọn chúng điêu linh

Từ khi Nguyễn Kim kháng nhà Mạc (1533) cho đến tận khởi nghĩa Tây sơn và sau cuối là đơn vị Nguyễn thống nhất nước nhà (1802), tình trạng chính trị Đại Việt phức tạp, những thế lực liên tục tranh giành quyền lực, tạo nên các viên diện bao gồm trị, an ninh phức tạp với căng thẳng.

Nghệ An, suốt từ trên đầu đến cuối của quá trình lịch sử đó luôn là địa bàn xung yếu mà các bên mọi sử dụng, tận dụng cùng hướng tới.

Trong viên diện nam triều - Bắc triều (1533 - 1592), công ty Lê - Trịnh đa số đứng chân nghỉ ngơi vùng Thanh - Nghệ. Chiến sự cũng nhà yếu ra mắt ở vùng này. Từ năm 1570 cho năm 1583, nhà Mạc đang 13 lần tiến công vào Thanh - Nghệ. Nhiều trận đánh lớn đã diễn ra ở Hội Thống, cương Gián (Nha Nghi, Nghi Xuân); Quy Hợp, Trình Cao (Hương Khê), cửa Sót (Thạch Hà)…

Trong cuộc chiến Đàng vào - Đàng Ngoài, xứ Nghệ là chiến địa, nhất là từ phái nam sông Lam mang đến đèo Ngang là vùng chiến sự khốc liệt nhất. Đã có lúc quân Nguyễn chiếm hữu được cả 7 thị trấn của nghệ an (1655).

Trong bối cảnh chiến tranh liên miên, trăm bọn họ khốn khó, từ đầu thế kỷ XVI mở ra phong trào nông dân khởi nghĩa ngăn chặn lại cường quyền. Năm Nhâm Thân (1512), ở tỉnh nghệ an có khởi nghĩa mập của Lê Hi, Trịnh Hưng, Lê Minh Triệt. Sang thế kỷ XVIII, xứ Nghệ không phải là chỗ khởi sự tuy nhiên do vùng địa lý quan trọng, hiểm yếu, quần chúng lại có truyền thống yêu nước và chiến đấu quật cường buộc phải nhiều thủ lĩnh đã lui về vùng này nhằm lập địa thế căn cứ địa hoặc gây ra lực lượng như Nguyễn Hữu cầu (Quận He), Lê Duy Mật…

Các cuộc khởi nghĩa ở tỉnh nghệ an cũng như toàn nước cuối cùng những bị lũ áp và thua kém nhưng đã làm cho rung chuyển chính sách cai trị nghiêm ngặt của tập đoàn phong loài kiến Lê - Trịnh, báo cho biết cho mọi cuộc khởi nghĩa với quy mô to hơn để đáp ứng nhu mong của nhân dân được giải tỏa khỏi ách áp bức tàn bạo, bay cảnh binh đao suốt mấy trăm năm và thống nhất đất nước.